Kiểm kê đồ đã có là bước đầu tiên và quan trọng nhất khi lập danh sách quà, vì nó quyết định danh sách của bạn xin đúng thứ còn thiếu hay xin trùng thứ đang nằm trong tủ. Một buổi kiểm kê làm cẩn thận mất từ một đến ba tiếng, tuỳ nhà to nhỏ, và thường loại bỏ được khoảng một phần ba số món bạn định ghi vào danh sách lúc ban đầu.
Bài này hướng dẫn cách đi từng phòng, chia đồ thành bốn nhóm, xử lý trường hợp hai người cùng mang đồ về một nhà, kiểm kê cho nhà sắp có em bé, và ghi kết quả ra sao để chuyển thẳng sang bước chọn món. Cách làm hoàn toàn thủ công, chỉ cần một cuốn sổ hoặc một bảng tính đơn giản.
Vì sao bỏ qua kiểm kê là nguồn gốc của phần lớn quà thừa
Khi được hỏi "nhà cần gì", hầu hết mọi người trả lời theo trí nhớ và theo hình dung về một căn nhà lý tưởng, chứ không theo thực tế trong tủ. Trí nhớ rất kém với đồ dùng gia đình: ta nhớ những món hay dùng, quên những món nằm sâu trong ngăn kéo, và hay nghĩ một món đã hỏng trong khi nó chỉ cần thay dây nguồn. Kết quả là danh sách ghi "máy xay sinh tố" trong khi trên nóc tủ lạnh vẫn còn một chiếc mẹ cho từ hồi sinh viên.
Quà thừa không chỉ tốn tiền của khách. Nó chiếm chỗ trong căn nhà vốn đã chật, đặt bạn vào thế khó xử khi muốn đổi hay tặng lại, và làm người tặng hụt hẫng nếu sau này đến chơi không thấy món mình tặng được dùng. Một buổi kiểm kê nghiêm túc giảm phần lớn những tình huống đó ngay từ gốc.
Kiểm kê còn có tác dụng phụ ít ai nghĩ tới: nó buộc hai người hoặc cả nhà ngồi lại nói chuyện về cách mình thật sự sống. Nhà ăn cơm ở nhà mấy bữa một tuần, có hay mời bạn đến ăn không, ai là người giặt đồ. Những câu trả lời này sẽ dẫn đường cho cả danh sách, đặc biệt ở bước chọn món cần thật.
Đi từng phòng theo một vòng cố định
Kiểm kê hiệu quả nhất khi đi theo một thứ tự cố định và không nhảy phòng. Thứ tự dưới đây hợp với phần lớn căn hộ và nhà phố, bạn điều chỉnh theo nhà mình:
- Bếp: mở từng tủ trên, tủ dưới, ngăn kéo; ghi nồi chảo, dao thớt, bát đĩa, cốc chén, hộp đựng, đồ điện nhỏ như nồi cơm, ấm đun, máy xay.
- Khu ăn: bàn ghế, khăn trải bàn, bộ đồ ăn dùng khi có khách, khay, ấm chén uống trà.
- Phòng ngủ: giường, nệm, chăn ga gối theo bộ, tủ quần áo, móc treo, đèn ngủ, rèm.
- Phòng tắm và khu giặt: khăn tắm, thảm chân, kệ, máy giặt, giá phơi, bàn ủi, giỏ đồ bẩn.
- Phòng khách: kệ, đèn, quạt, máy lọc không khí, đồ trang trí, gối tựa.
- Khu làm việc và lưu trữ: bàn, ghế, ổ cắm, hộp đựng giấy tờ, dụng cụ sửa chữa cơ bản như tua vít, búa, thước.
- Ban công, sân, kho: chậu cây, dụng cụ vệ sinh, thang gấp, vali.
Mỗi phòng nên làm trọn trong một lượt, ghi xong mới sang phòng khác. Nếu nhà đông người, chia mỗi người một phòng rồi gộp lại; nhưng bếp nên do người nấu ăn chính kiểm, vì chỉ họ biết món nào đang dùng tạm, món nào thiếu thật.
Chia đồ thành bốn nhóm khi ghi
Ghi "có" hay "không" là chưa đủ. Mỗi món nên được xếp vào một trong bốn nhóm để biết nó có đi vào danh sách quà hay không.
| Nhóm | Nghĩa là | Ví dụ | Xử lý trong danh sách |
|---|---|---|---|
| Có và tốt | Đang dùng, còn bền, đủ số lượng | Nồi cơm mới mua năm ngoái | Không ghi vào danh sách |
| Có nhưng tạm | Dùng được nhưng không hợp, thiếu bộ, chất lượng kém | Bát đĩa lệch bộ, chảo đã tróc lớp chống dính | Có thể ghi, xếp ưu tiên vừa |
| Sắp hỏng | Còn chạy nhưng đã cũ, khó sửa | Quạt kêu to, máy giặt hay báo lỗi | Ghi vào danh sách, ưu tiên cao nếu là đồ dùng hằng ngày |
| Chưa có | Cần nhưng nhà chưa từng có | Bộ dao tốt, thang gấp, giá phơi đồ trong nhà | Ghi vào danh sách, xét kỹ ở bước chọn món |
Nhóm "có nhưng tạm" là nơi nhiều nhà mắc kẹt: món đó vẫn chạy được, vậy có nên xin cái mới. Câu hỏi giúp quyết là món tạm ấy có gây phiền mỗi ngày không. Chảo tróc lớp chống dính dùng hằng ngày thì nên thay; khay đựng ít dùng thì cứ để đó.
Khi hai người cùng mang đồ về một nhà
Với cặp đôi sắp cưới, kiểm kê phức tạp hơn vì mỗi người đã có một bộ đồ riêng từ thời ở trọ hay ở cùng bố mẹ. Hai bộ ghép lại thường thừa ở những thứ nhỏ như ấm đun, bàn ủi, quạt bàn, mà vẫn thiếu những thứ của một gia đình như bộ bát đĩa đủ cho sáu người, chăn cỡ giường đôi, hay tủ đựng đồ chung.
Cách làm gọn là mỗi người tự kiểm kê đồ của mình trước, rồi ngồi lại đặt hai danh sách cạnh nhau. Với mỗi món trùng, quyết luôn giữ cái nào, cái còn lại cho người thân hay bán lại. Đừng để đến sau cưới mới xử lý, vì lúc đó quà mừng về thêm, nhà sẽ thành kho. Những món cả hai đều không có mới là ứng viên cho danh sách quà.
Nếu sau cưới hai bạn ở cùng bố mẹ một bên, phần kiểm kê nên làm thêm một bước: hỏi bố mẹ món nào trong nhà là đồ dùng chung, món nào hai bạn sẽ phải tự lo. Bếp và phòng khách thường là chung, nên danh sách khi đó tập trung vào phòng ngủ, đồ cá nhân và những món cho tương lai khi ra ở riêng. Việc hỏi này cũng là dịp để bố mẹ góp ý, tránh cảnh mang về một món bố mẹ không ưng đặt trong nhà.
Kiểm kê cho nhà sắp đón em bé
Hỏi trước đồ được truyền lại. Trong nhiều gia đình Việt, đồ của bé thường được anh chị em họ, bạn bè truyền lại: nôi, cũi, ghế ăn, quần áo sơ sinh. Trước khi kiểm kê, hỏi một vòng xem ai định cho đồ gì, ghi lại như đồ "sắp có". Đồ truyền lại nên được kiểm tra tình trạng, độ chắc chắn và các chi tiết nhỏ có lỏng không trước khi dùng cho bé.
Kiểm kê theo giai đoạn, không theo phòng. Đồ cho bé hợp chia theo mốc: mấy tuần đầu, khoảng ba đến sáu tháng, quanh thôi nôi. Ghi những gì đã có cho từng mốc. Phần lớn nhà chỉ chuẩn bị đủ cho mốc đầu, còn mốc sau để trống, và đó chính là chỗ danh sách quà phát huy tác dụng.
Đừng tính thứ bố mẹ nên tự chọn. Những thứ cần chọn theo thể trạng của bé hay theo hướng dẫn của nhân viên y tế thì không nên đưa vào danh sách quà. Danh sách hợp với đồ dùng, đồ chơi hợp tuổi, sách và quần áo cỡ lớn hơn.
Ghi cả đồ cho mẹ và người chăm bé. Gối kê lưng khi bế bé, ghế ngồi thoải mái cho người thức đêm, giỏ đựng đồ di động trong nhà. Những thứ này hay bị quên khi kiểm kê vì không thuộc "đồ của bé".
Ghi kết quả thế nào để dùng được ở bước sau
Kết quả kiểm kê chỉ có ích khi bạn đọc lại được và chuyển sang danh sách quà nhanh. Một vài gợi ý về cách ghi:
- Một dòng cho một món, cột đầu là phòng hoặc mốc tuổi, cột hai là tên món, cột ba là nhóm (có và tốt, có nhưng tạm, sắp hỏng, chưa có).
- Thêm cột ghi chú cho thông số quan trọng: kích thước giường, loại bếp (từ, gas, hồng ngoại), điện áp, khoảng trống đặt máy giặt.
- Đo đạc ngay khi kiểm kê: chiều rộng hốc tủ lạnh, khoảng trống trên bệ bếp, chiều dài cửa sổ nếu định xin rèm. Số đo này sẽ đi thẳng vào phần mô tả món.
- Chụp ảnh những góc cần đồ mới để lúc lập danh sách nhớ được bối cảnh, ví dụ góc ban công định đặt giá phơi.
- Lọc riêng hai nhóm "sắp hỏng" và "chưa có" ra một trang, đó là bản nháp đầu tiên của danh sách quà.
Bản kiểm kê nên được giữ lại cả sau tiệc. Khi quà về, bạn đối chiếu để biết món nào đã đủ, món nào vẫn thiếu, và lần sau có dịp khác không phải đi lại từ đầu.
Những bẫy nhỏ khiến kiểm kê sai lệch
Bẫy đầu tiên là kiểm kê theo trí nhớ khi đang ngồi ở quán cà phê. Cảm giác tiết kiệm thời gian, nhưng kết quả gần như chắc chắn thiếu. Kiểm kê phải làm khi đứng trước tủ, mở ra, cầm lên. Bẫy thứ hai là tính đồ đang cho mượn hoặc đồ để ở nhà bố mẹ như đồ đã có. Nếu chưa biết bao giờ lấy về, coi như chưa có.
Bẫy thứ ba là bỏ qua đồ nhỏ. Kéo cắt, mở nắp chai, rổ rá, hộp đựng gia vị, những thứ tưởng vụn vặt lại hay thiếu khi về nhà mới, và chúng là món tầng thấp rất hợp cho khách muốn tặng nhẹ nhàng. Bẫy thứ tư là kiểm kê quá sớm, ví dụ trước khi biết chắc sẽ ở đâu. Nếu chỗ ở chưa chốt, chỉ kiểm kê đồ di chuyển được, phần đồ gắn với nhà để sau.
Cuối cùng, đừng để kiểm kê biến thành dọn nhà toàn diện. Nếu bạn vừa kiểm kê vừa lau chùi, phân loại đồ cũ đem cho, buổi kiểm kê sẽ kéo dài cả cuối tuần và bỏ dở giữa chừng. Việc dọn để dành cho lúc khác; hôm nay chỉ cần biết trong nhà có gì.
Một mẹo nhỏ để giữ nhịp: đặt giới hạn thời gian cho mỗi phòng, ví dụ hai mươi phút cho bếp, mười phút cho phòng tắm. Hết giờ thì ghi những gì đã thấy và chuyển phòng. Kiểm kê không cần hoàn hảo đến từng cái thìa; nó chỉ cần đủ đúng để danh sách quà không xin những thứ nhà đã có sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm kê đồ trong nhà mất bao lâu?
Căn hộ một hai phòng ngủ thường mất khoảng một đến hai tiếng nếu làm tập trung. Nhà phố nhiều tầng hoặc nhà có nhiều đồ cho bé có thể mất ba tiếng. Chia mỗi người một khu vực rồi gộp kết quả sẽ nhanh hơn đáng kể.
Có cần kiểm kê nếu chỉ tổ chức sinh nhật nhỏ?
Vẫn nên làm nhưng ở mức gọn, chỉ trong phạm vi liên quan. Ví dụ sinh nhật trẻ thì xem lại đồ chơi, sách, đồ học đã có để tránh khách tặng trùng bộ xếp hình bé đã có hai bộ. Mười lăm phút là đủ.
Đồ được truyền lại có nên tính là đã có không?
Chỉ tính khi đã nhận được hoặc có lời hứa chắc chắn kèm thời gian. Nếu ai đó nói sẽ cho nhưng chưa rõ bao giờ, nên ghi riêng một cột "sắp có" và hỏi lại trước khi chốt danh sách để không bị thiếu vào phút cuối.
Cặp đôi ở riêng hai nơi thì kiểm kê thế nào?
Mỗi người tự kiểm kê nơi mình đang ở, ghi theo cùng một mẫu cột để dễ ghép. Sau đó ngồi lại so từng nhóm đồ, quyết giữ món nào mang về nhà chung. Những món cả hai đều không có hoặc đều sắp hỏng mới đưa vào danh sách quà.
Có nên ghi đồ sắp hỏng vào danh sách quà không?
Nên, nếu đó là đồ dùng hằng ngày và việc sửa không còn đáng. Ghi thêm thông số của món cũ, ví dụ dung tích máy giặt hay kích thước khoảng trống, để khách chọn được món thay thế vừa với chỗ đặt hiện tại.