Cách chọn món trong danh sách quà hợp nhất là đặt trước một mức chi mình thấy thoải mái, lọc ra những món còn trống nằm trong mức đó, rồi mới chọn theo độ thân với chủ tiệc. Làm ngược lại, nhìn món trước rồi mới tính tiền, rất dễ khiến bạn hoặc chọn món quá sức, hoặc ngại rồi bỏ danh sách luôn.
Danh sách quà lập đúng cách luôn có món ở nhiều mức, chính là để khách nào cũng có chỗ chọn. Bài này không bàn nên mừng bao nhiêu — đó là chuyện riêng của mỗi người và mỗi vùng. Bài chỉ giúp bạn biến mức chi của mình thành một lựa chọn đúng ý chủ tiệc, và gỡ những nỗi ngại thường gặp khi món vừa túi lại trông "nhỏ".
Ba bước chọn món: mức chi, lọc món, chọn theo độ thân
Quy trình này mất chừng mười phút, áp dụng được cho danh sách cưới, đầy tháng hay tân gia.
- Đặt mức chi trước khi mở danh sách. Nghĩ về mức chi thoải mái của bạn cho dịp này, không phụ thuộc vào món nào đang có. Nếu thường mừng phong bì, mức chi cho quà có thể tương đương; nếu còn đi thêm phong bì, mức chi quà nên tách riêng.
- Lọc những món còn trống trong mức đó. Bỏ qua các món đã có người giữ, bỏ qua món vượt mức. Phần còn lại thường đủ để chọn. Nếu danh sách có cột mức giá thấp, vừa, cao, việc lọc rất nhanh.
- Chọn theo độ thân và theo ưu tiên của chủ tiệc. Trong số món còn lại, ưu tiên món chủ tiệc đánh dấu cần nhất. Nếu có nhiều món ngang nhau, chọn món gắn với mối quan hệ của bạn: bạn nấu ăn cùng họ thì chọn đồ bếp, bạn hay đi chơi cùng thì chọn đồ du lịch.
- Báo giữ ngay. Chọn xong là báo giữ, không để đến lúc mua mới báo.
Điểm mấu chốt là bước một. Khi đã chốt mức chi trong đầu, bạn sẽ không bị cuốn theo cảm giác "món này mới xứng" khi nhìn danh sách, và cũng không phải xấu hổ với món mình chọn.
Gợi ý theo mức độ thân thiết
Không có quy tắc cứng, nhưng thói quen chung ở nhiều nơi có thể tóm như bảng sau. Đây là gợi ý về loại món, không phải về số tiền.
| Quan hệ với chủ tiệc | Loại món thường hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đồng nghiệp ít làm cùng, người quen xa | Món nhẹ trong danh sách: khăn, hộp đựng, đồ dùng nhỏ | Hoặc góp phần nhỏ vào món chung của cả phòng |
| Đồng nghiệp thân, bạn học cũ | Món mức vừa: bộ dao, chăn mỏng, đồ trang trí | Hay góp với hai ba người khác để nhận một món lớn hơn |
| Bạn thân, người trong nhóm chơi | Món mức vừa hoặc một phần lớn của món to | Có thể chọn món mang dấu ấn chung của hai bên |
| Họ hàng gần, anh chị em ruột | Món lớn, món cần nhất trong danh sách | Nên bàn trước trong nhà để không ai trùng ai |
| Bạn ở xa, không dự được | Món dễ gửi, gọn, ít vỡ | Xem bài về cách trao quà để chọn cách giao |
Bảng trên dựa vào loại món chứ không dựa vào giá, vì cùng một loại món có thể có nhiều mức. Một bộ dao có thể rất phổ thông hoặc rất đắt; điều chủ tiệc quan tâm là đúng loại họ cần và dùng được, không phải giá trên hoá đơn.
Món nhỏ không phải món kém
Nỗi ngại phổ biến nhất của khách là món vừa túi tiền trông quá nhỏ bên cạnh những món lớn trong danh sách. Thực tế người lập danh sách đã chủ động ghi những món nhỏ ấy vào, vì họ biết khách có nhiều hoàn cảnh. Không ai lập danh sách toàn món lớn rồi mong mọi người phải theo; danh sách như thế sẽ khiến khách sợ và chính chủ tiệc mất mặt.
Món nhỏ còn có lợi thế riêng: thường là đồ dùng hằng ngày, được dùng ngay từ tuần đầu, và nhắc đến người tặng nhiều lần. Một bộ khăn tắm tốt, một bộ hộp đựng thức ăn thuỷ tinh, một chiếc nhiệt kế phòng cho em bé đều là thứ gia đình mới phải tự đi mua nếu không ai tặng. Chọn đúng món nhỏ mà chủ tiệc đánh dấu cần, bạn đang giúp đúng việc họ cần giúp.
Nếu vẫn thấy món mình chọn hơi đơn sơ, có hai cách làm cho trọn mà không tốn thêm nhiều: viết một tấm thiệp tay vài dòng thật lòng, hoặc ghép hai món nhỏ cùng nhóm, chẳng hạn khăn tắm và khăn mặt cùng màu. Cả hai cách đều nằm trong danh sách, không làm lệch ý chủ tiệc.
Khi món còn trống đều vượt mức chi của bạn
Góp chung với người khác. Rủ hai ba người cùng quen chủ tiệc nhận chung một món lớn. Mỗi người góp phần vừa sức, món quà vẫn trọn. Cách tổ chức góp, ghi chép và chia phần có chuyên mục riêng trên trang.
Nhận một phần của món đã chia phần. Nhiều danh sách chia món lớn thành nhiều phần để khách nhận lẻ. Đọc cột góp chung xem còn phần nào trống.
Hỏi chủ tiệc còn cần món nhỏ nào chưa ghi. Danh sách hiếm khi đầy đủ. Một câu hỏi nhẹ như "mình muốn tặng món gì đó nhỏ nhỏ mà nhà bạn cần, còn thiếu gì không?" thường được đón nhận vui vẻ.
Tặng theo cách quen thuộc. Nếu danh sách không còn lựa chọn hợp, quay về cách mừng bạn vẫn làm với những dịp khác. Danh sách không bắt ai phải theo, và chủ tiệc hiểu chuyện này.
Không tự ép mình vào món quá sức. Mua món vượt mức chi chỉ vì sợ món nhỏ bị đánh giá là cách dễ làm mình mệt và làm quan hệ thêm nặng nề. Chủ tiệc tử tế không muốn khách khó xử vì quà của họ.
Khi đi cùng gia đình hay người yêu
Nhiều khi bạn không đi một mình: hai vợ chồng cùng dự, cả nhà cùng được mời, hoặc bạn đi cùng người yêu mà chủ tiệc chỉ quen một trong hai. Lúc đó nên chọn một món chung cho cả nhóm thay vì mỗi người một món nhỏ lẻ. Một món chung dễ đúng ý chủ tiệc hơn, và trong sổ ghi quà sau tiệc cũng gọn hơn.
Mức chi cho món chung là tổng mức chi của những người đi cùng, nên thường mở ra được những món mức vừa hoặc cao trong danh sách. Hãy thống nhất trong nhà trước khi báo giữ, kẻo một người đã nhắn giữ món này mà người kia lại đi mua món khác. Khi ghi tên trên thiệp, ghi đủ tên những người cùng tặng theo cách chủ tiệc quen gọi, chẳng hạn "vợ chồng anh Nam" hay "gia đình cô Hoa".
Trường hợp bố mẹ được mời còn con cái chỉ đi theo, quà thường do bố mẹ chọn. Nếu con đã đi làm và quen riêng chủ tiệc, con có thể tặng thêm một món nhỏ của riêng mình, nhưng nên nói với bố mẹ để không chọn trùng loại.
Những điều không nên làm khi chọn món
Có vài thói quen khiến việc chọn quà theo danh sách thành khó xử cho cả hai bên:
- Chọn món theo giá trên hoá đơn để "tương xứng" với món người khác đã giữ. Danh sách không phải cuộc so bì.
- Giữ món lớn nhất để có vẻ hào phóng rồi không kịp mua, làm món đó trống đến sát ngày tiệc.
- Hỏi chủ tiệc "món này giá bao nhiêu" như thể muốn biết mình phải chi đúng mức nào.
- Chọn món đắt hơn mức thoải mái rồi kể khổ với người khác về chuyện tốn kém.
- Mua thêm một món ngoài danh sách cùng loại với món đã có trong đó, khiến chủ tiệc nhận hai món na ná.
- Đổi món đã giữ vào phút chót mà không báo, làm người giữ sổ bị rối.
Phần lớn những điều này xuất phát từ nỗi lo bị đánh giá. Nhớ rằng chủ tiệc nhìn danh sách để biết nhà còn thiếu gì, không phải để chấm điểm từng khách.
Chủ tiệc là cấp trên, thầy cô hay người lớn tuổi
Danh sách quà đến từ sếp, từ thầy cô cũ hay từ một người bề trên trong họ thường làm khách lúng túng hơn cả. Một mặt bạn muốn món quà chỉn chu, mặt khác lại sợ món lớn bị hiểu là nịnh, món nhỏ bị hiểu là xem nhẹ. Cách gỡ đơn giản là đừng đi một mình: với cấp trên, cả phòng hoặc cả nhóm làm việc chung một món thường là lựa chọn tự nhiên nhất, vừa trọn vẹn vừa không ai bị đặt lên bàn cân.
Nếu muốn tặng riêng, hãy chọn món mức vừa có công dụng rõ ràng, tránh những món mang tính trưng bày hay giá trị dễ thấy. Đồ dùng trong nhà có ích hằng ngày giữ được khoảng cách đúng mực hơn một món "sang". Với thầy cô và người lớn tuổi, lời thiệp quan trọng không kém món quà: vài dòng nhắc một kỷ niệm cụ thể thường được giữ lại lâu hơn chính đồ vật.
Ngược lại, khi bạn là cấp trên nhận danh sách của nhân viên, nên chọn món mức vừa hoặc góp phần lớn vào món chung của cả nhóm, và không nhận món nhỏ nhất để người khác khỏi khó xử khi chọn sau.
Một ví dụ chọn món trọn vẹn
Ví dụ giả định: chị Lan là đồng nghiệp cùng phòng với cô dâu, quen ở mức thân vừa. Danh sách cưới có hai mươi món, đến lúc chị mở ra còn chín món trống, trải từ thấp đến cao. Chị đặt trước mức chi thoải mái của mình, lọc ra bốn món nằm trong mức đó: bộ khăn tắm, bộ hộp đựng thực phẩm, bộ đĩa ăn sáu chiếc và một chiếc đèn ngủ.
Trong bốn món, bộ đĩa ăn được đánh dấu cần nhất. Chị nhớ cô dâu từng kể sẽ hay mời đồng nghiệp về nhà ăn cơm, nên chọn bộ đĩa và nhắn giữ luôn. Khi mua, chị đọc lại ghi chú "màu trắng, đáy phẳng, dùng được lò vi sóng", chọn đúng loại đó. Kèm theo là một tấm thiệp nhỏ: "Mong bữa cơm đầu tiên ở nhà mới có phần cho cả phòng mình."
Món quà không thuộc loại đắt nhất danh sách, nhưng đúng món chủ tiệc cần nhất, đúng ghi chú, và có một dòng thiệp gắn với chính mối quan hệ của hai người. Đó là cách một món vừa túi tiền trở thành món quà được nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Chọn món rẻ nhất trong danh sách có bị coi là keo kiệt không?
Thường là không. Người lập danh sách đã cố ý ghi món ở nhiều mức để khách nào cũng có chỗ chọn. Món nhỏ đúng thứ chủ tiệc cần, kèm vài dòng thiệp thật lòng, được đón nhận tốt hơn một món đắt mà không dùng tới.
Có nên vừa tặng quà trong danh sách vừa đưa phong bì không?
Tuỳ thói quen của bạn và địa phương. Nhiều người chọn một trong hai, nhiều người làm cả hai. Điều quan trọng là tổng mức chi bạn thấy thoải mái; danh sách quà không đòi hỏi thêm phong bì và cũng không cấm.
Đi dự cùng vợ hoặc chồng thì nên tặng một món hay hai món?
Nên tặng một món chung cho cả nhà, ghi đủ tên hai người trên thiệp. Một món chung dễ chọn đúng ý chủ tiệc hơn, giúp sổ ghi quà gọn và tránh việc hai người chọn trùng loại.
Danh sách chỉ còn món đắt thì làm thế nào?
Rủ thêm người cùng góp một món, nhận một phần của món đã chia phần, hoặc hỏi chủ tiệc còn món nhỏ nào chưa ghi. Nếu không hợp, bạn vẫn có thể mừng theo cách quen thuộc mà không cần áy náy.
Có nên hỏi chủ tiệc giá của món trong danh sách không?
Không nên hỏi theo kiểu muốn biết phải chi bao nhiêu. Nếu cần biết để chọn đúng mẫu, hãy hỏi về thông số, kích thước hoặc chỗ thường mua thay vì hỏi giá trực tiếp.
Họ hàng gần có nên chọn món lớn nhất trong danh sách không?
Họ hàng gần thường nhận các món lớn hoặc món cần nhất, nhưng không bắt buộc. Nên bàn trước trong gia đình để chia món, tránh hai nhà cùng giữ một món và để món quan trọng không bị bỏ trống.