Trẻ học cảm ơn tốt nhất khi được làm cùng bố mẹ một việc cụ thể sau sinh nhật: nhìn lại món quà, nhớ ai đã tặng, rồi tự nói, vẽ hoặc viết lời cảm ơn theo sức của tuổi mình. Mục tiêu không phải tấm thiệp đẹp hay câu nói tròn trịa, mà là để con hiểu sau mỗi món quà có một người đã nghĩ đến con.
Bài này gợi ý hoạt động theo từng độ tuổi từ mẫu giáo tới đầu cấp hai, câu mẫu trẻ tự nói được, cách xử lý khi trẻ không thích một món quà, và khi sinh nhật tổ chức ở lớp. Không có chuyện đánh giá trẻ cảm ơn “giỏi” hay “kém”; mỗi trẻ học theo nhịp riêng.
Vì sao nên cùng con cảm ơn chứ không cảm ơn thay con
Sau một buổi sinh nhật, bố mẹ thường tự nhắn cảm ơn các phụ huynh khác, còn con thì đã ôm đồ chơi mới đi chơi. Cách này nhanh, nhưng bỏ lỡ một cơ hội dạy con. Trẻ nhỏ nhận quà rất tự nhiên, ít khi nghĩ tới người tặng đã chọn món đó thế nào. Một lần ngồi cùng bố mẹ để nhớ “ai tặng con cái này” là lần trẻ bắt đầu nối món đồ với một con người.
Cảm ơn cũng là một kỹ năng giao tiếp: biết gọi tên người khác, biết nói điều mình thích, biết diễn đạt cảm xúc. Những điều này trẻ học qua làm, không qua lời giảng. Vài lần mỗi năm sau sinh nhật, Tết hay khi được ông bà cho quà, đủ để hình thành thói quen.
Bố mẹ vẫn nhắn cảm ơn phụ huynh khác như phép lịch sự giữa người lớn. Phần của con là phần riêng, gửi tới bạn của con, ông bà, cô chú. Hai phần bổ sung cho nhau, không thay nhau. Phụ huynh nhận được tin cảm ơn của bạn và một bức tranh nhỏ của con bạn gửi cho con họ thường thấy vui gấp đôi.
Hoạt động cảm ơn theo độ tuổi
Mỗi độ tuổi có cách cảm ơn hợp sức riêng. Đừng ép trẻ nhỏ viết chữ, cũng đừng bắt trẻ lớn vẽ tranh nếu con thấy trẻ con. Bảng dưới đây là gợi ý, bạn điều chỉnh theo con mình.
| Độ tuổi | Hoạt động gợi ý | Bố mẹ giúp gì |
|---|---|---|
| 3 đến 5 tuổi | Vẽ một bức tranh có món quà, hoặc nói một câu cảm ơn qua cuộc gọi video | Gợi nhớ ai tặng, viết hộ tên người nhận lên tranh |
| 6 đến 7 tuổi | Vẽ tranh kèm một câu tự viết; nói lời cảm ơn khi gặp bạn ở lớp | Đánh vần giúp, không sửa câu của con cho “hay hơn” |
| 8 đến 10 tuổi | Viết thiệp hai ba câu, nhắc món quà và điều con thích ở nó | Gợi ý khung câu, để con tự chọn chữ |
| 11 tuổi trở lên | Tự nhắn tin hoặc gọi điện cảm ơn, tự quyết cách cảm ơn | Nhắc lịch, tôn trọng cách con chọn |
Điều bố mẹ cần giữ ở mọi độ tuổi là không sửa nội dung của con thành câu của người lớn. Một tấm thiệp viết “con thích cái xe vì nó chạy nhanh” là của con; nếu bố mẹ sửa thành câu chau chuốt, người nhận sẽ nhận ra, và con hiểu rằng lời của mình chưa đủ tốt.
Một buổi cảm ơn sau sinh nhật, làm cùng con
Buổi này nên làm trong vài ngày sau sinh nhật, khi con còn nhớ, vào lúc con thoải mái chứ không phải lúc mệt hay đói. Ba mươi phút là đủ.
- Bày các món quà ra, hỏi con từng món: ai tặng con cái này? Nếu con không nhớ, bố mẹ gợi ý, đừng biến thành câu đố.
- Hỏi con thích gì ở món quà, hoặc đã chơi nó thế nào. Câu trả lời của con là chất liệu cho lời cảm ơn.
- Cùng con chọn cách cảm ơn cho từng người: bạn ở lớp thì vẽ tranh mang đến lớp, ông bà ở xa thì gọi video, cô chú thì nhắn thoại.
- Để con tự làm phần của mình: vẽ, nói hoặc viết. Bố mẹ chỉ giúp phần con chưa làm được, như ghi tên người nhận.
- Gửi hoặc trao trong vài ngày tới. Với bạn ở lớp, để con tự trao, bố mẹ báo trước với cô giáo nếu cần.
- Khi người nhận phản hồi, kể lại cho con nghe: “Bà bảo bà treo tranh của con ở tủ lạnh rồi đấy.”
Bước cuối cùng thường bị quên mà lại quan trọng nhất. Trẻ thấy lời cảm ơn của mình có tác động thật tới người khác, bà vui, bạn cười, thì lần sau con chủ động hơn mà không cần nhắc.
Câu mẫu trẻ tự nói hoặc viết được
Câu cảm ơn của trẻ nên ngắn, dùng từ của trẻ. Dưới đây là vài câu mẫu, bố mẹ chỉ đưa ra làm gợi ý, để con tự chọn hoặc đổi theo ý mình.
- “Con cảm ơn bà đã tặng con bộ xếp hình. Con xếp được một cái nhà có cửa sổ rồi ạ.”
- “Cảm ơn Bông đã tặng mình cuốn truyện tranh. Mình đọc hết rồi, mai mình kể cho Bông nghe đoạn mình thích nhất.”
- “Cháu cảm ơn cô Linh. Cái balo màu xanh cháu đeo đi học mỗi ngày.”
- “Cảm ơn cả nhóm đã đến sinh nhật mình. Hôm đó vui nhất là lúc chơi kéo co.”
- “Con cảm ơn ông. Con chưa biết đi xe đạp nhưng bố đang tập cho con ở công viên.”
Để ý rằng mỗi câu đều có một chi tiết thật về việc trẻ đã dùng món quà hay đã vui thế nào. Đây là thói quen tốt cho cả đời: cảm ơn bằng chi tiết, không bằng câu chung chung. Với những bạn chỉ đến dự mà không mang quà, con cũng cảm ơn việc bạn đã đến, giống như câu thứ tư.
Khi con không thích món quà
Trẻ nhỏ thường thật thà: “Con không thích cái này”, “Con có rồi”. Phản xạ của nhiều bố mẹ là bắt con nói “con thích lắm” để khỏi mất lòng người tặng. Cách này dạy trẻ rằng cảm ơn đi kèm với nói dối, và trẻ sẽ khó hiểu vì sao lúc khác bố mẹ lại dặn phải trung thực.
Cách khác là dạy trẻ cảm ơn tấm lòng, không cần khen món quà. Bố mẹ giải thích: “Bác Hoa đã nghĩ đến con và đi chọn quà cho con. Mình cảm ơn bác vì bác nhớ sinh nhật con.” Câu cảm ơn khi đó là: “Con cảm ơn bác đã nhớ sinh nhật con.” Câu này thật, và đủ lịch sự.
Với món quà trùng hoặc không hợp, bố mẹ xử lý riêng sau, không cần nói với con là sẽ đổi hay cho đi trước mặt người tặng. Với đồ chơi chưa hợp tuổi, giải thích với con rằng mình cất lại chờ con lớn thêm, vì an toàn. Không so sánh quà của bạn này với bạn kia trước mặt con; trẻ học cách nhìn quà qua cách bố mẹ nói về quà.
Cảm ơn ông bà và người lớn ở xa
Ông bà thường là người tặng quà sinh nhật đều đặn nhất, và cũng là người mong nghe cháu cảm ơn nhất. Với ông bà ở xa, như ông bà ở Quảng Trị trong khi cháu sống ở TP Hồ Chí Minh, một cuộc gọi video vài phút sau sinh nhật, có cháu cầm món quà lên và kể đã chơi thế nào, đáng giá hơn mọi tin nhắn bố mẹ gửi thay.
Trẻ nhỏ hay ngượng trước máy quay, nói lí nhí hoặc chạy đi giữa chừng. Đừng bắt con đứng nghiêm nói một tràng. Để con cầm món quà, bố mẹ hỏi chuyện như bình thường, con trả lời vài câu là đủ. Có trẻ thích gửi một đoạn ghi âm hay video ngắn hơn là gọi trực tiếp, vì được làm lại nếu nói vấp.
Với ông bà không quen dùng điện thoại thông minh, một bức tranh của cháu gửi qua bố mẹ khi về quê, hoặc gửi kèm bưu phẩm, là món ông bà giữ rất lâu. Bố mẹ nhớ ghi ngày và tên cháu lên mặt sau bức tranh. Vài năm sau, chính những bức tranh ấy thành kỷ niệm của cả nhà, và con cũng sẽ thích xem lại mình đã vẽ gì hồi nhỏ.
Sinh nhật ở lớp, ở nhóm bạn: những điều cần lưu ý
Hỏi trước nếp của lớp. Có lớp không khuyến khích tặng quà trong sinh nhật ở trường, có lớp chỉ tổ chức chung theo tháng. Hỏi cô giáo trước khi để con mang thiệp hay quà đáp lễ đến lớp, để không làm khó các bạn khác.
Cảm ơn công bằng. Nếu con muốn cảm ơn các bạn ở lớp, cảm ơn cả nhóm đã đến dự hoặc cả lớp đã hát chúc mừng, không chỉ những bạn mang quà. Trẻ rất nhạy với việc ai được nhắc tên, ai không.
Không đem quà ra so sánh. Không để con kể trước lớp ai tặng gì, món nào to nhất. Bố mẹ có thể dặn con trước: quà là chuyện riêng giữa con và người tặng.
Thiệp cảm ơn đơn giản. Với cả lớp, một tấm thiệp chung con vẽ, nhờ cô giáo dán ở góc lớp, là đủ. Không cần làm thiệp riêng cho từng bạn nếu con còn nhỏ.
Giữ thói quen mà không biến thành nghĩa vụ
Điều dễ hỏng nhất khi dạy trẻ cảm ơn là biến nó thành bài tập bắt buộc: con chưa viết xong thiệp thì chưa được chơi đồ mới. Trẻ sẽ gắn cảm ơn với cảm giác bị ép, và khi lớn lên, cảm ơn trở thành thủ tục. Thay vào đó, làm cùng con, giữ không khí nhẹ nhàng, và khen sự cố gắng của con thay vì khen sản phẩm.
Bố mẹ cũng là tấm gương gần nhất. Khi con thấy bố mẹ nhắn cảm ơn phụ huynh khác, gọi điện cảm ơn ông bà, nói cảm ơn với người giao hàng, con học được rằng cảm ơn là một phần bình thường của cuộc sống. Không cần giảng nhiều.
Theo thời gian, có trẻ thích vẽ, có trẻ thích nói, có trẻ thích tự nhắn tin. Không có cách nào tốt hơn cách nào. Điều đáng giữ là việc con dừng lại một chút sau mỗi dịp vui để nghĩ tới những người đã làm dịp đó vui hơn. Đó là phần quà lâu dài nhất mà một buổi sinh nhật để lại.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì bắt đầu dạy cảm ơn sau sinh nhật được?
Từ khoảng ba tuổi, trẻ đã nói được một câu cảm ơn qua điện thoại hoặc vẽ một bức tranh đơn giản. Bố mẹ gợi nhớ ai tặng gì và để con tự làm phần của mình. Không cần đợi con biết viết mới bắt đầu.
Con không muốn viết thiệp cảm ơn thì có nên ép không?
Không nên ép, vì trẻ sẽ gắn cảm ơn với cảm giác bị bắt buộc. Thử cách khác hợp với con: vẽ, nói qua điện thoại, ghi âm lời nhắn. Làm cùng con, giữ không khí vui, và kể cho con nghe người nhận đã vui thế nào.
Con nói thẳng không thích món quà trước mặt người tặng thì xử lý sao?
Bình tĩnh, cảm ơn người tặng thay con lúc đó, rồi sau đó nói chuyện riêng với con. Giải thích rằng người tặng đã nghĩ đến con, và mình cảm ơn tấm lòng ấy. Lần sau con chỉ cần nói câu cảm ơn vì được nhớ đến, không cần khen món quà.
Có nên sửa câu cảm ơn của con cho hay hơn không?
Chỉ nên giúp chính tả nếu con muốn, không sửa nội dung. Câu của con dù ngô nghê vẫn là lời thật của con, và người nhận quý điều đó. Nếu bố mẹ viết lại thành câu người lớn, con sẽ nghĩ lời của mình chưa đủ tốt.
Sinh nhật ở lớp thì con có cần cảm ơn từng bạn không?
Với trẻ nhỏ, một tấm thiệp chung cảm ơn cả lớp là đủ, có thể nhờ cô giáo dán ở góc lớp. Quan trọng là cảm ơn công bằng, không chỉ những bạn mang quà. Hỏi cô giáo trước về nếp của lớp.
Làm sao để con nhớ ai đã tặng quà gì?
Ghi sổ quà đơn giản ngay khi mở quà, hoặc chụp ảnh từng món kèm thiệp. Vài ngày sau, cùng con xem lại ảnh và hỏi con về từng món. Việc nhìn lại này cũng là lúc con bắt đầu nghĩ tới người tặng.